Çin’in evrenin gizemlerini çözmek amacıyla tasarladığı ve dünyanın en büyük makinesi olması planlanan 100 kilometrelik dev çarpıştırıcı projesi (CEPC), hükümetin kalkınma planından çıkarılarak askıya alındı.
İsviçre’deki 27 kilometrelik CERN Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’ndan yaklaşık dört kat daha büyük olması beklenen Dairesel Elektron-Pozitron Çarpıştırıcısı (CEPC), bilim dünyasında büyük bir heyecan yaratmıştı. Ancak milyarlarca dolarlık bu devasa bütçeli proje, beklenmedik bir bürokratik engelle karşılaştı.
Beş Yıllık Planda Yer Bulamadı
2012 yılından bu yana hazırlıkları süren proje, Çin’in 2026-2030 dönemini kapsayan stratejik kalkınma planına dahil edilmedi. Çin Yüksek Enerji Fiziği Enstitüsü Direktörü Wang Yifang, devletin öncelik listesinde projenin alt sıralara düştüğünü doğruladı. Bilim heyeti, pes etmeyerek projeyi 2030 yılında tekrar sunmak üzere çalışmalarına devam edecek.
Avrupa Bir Adım Öne Geçebilir
Çin’in projesinin askıya alınmasıyla, gözler yeniden Avrupa’ya çevrildi. CERN’in planladığı ve 90,7 kilometre uzunluğa sahip olması beklenen Gelecek Dairesel Çarpıştırıcı (FCC), şu an dünyanın en güçlü parçacık hızlandırıcı adayı konumuna yükseldi. Wang Yifang, Avrupa’nın projesinin erken onaylanması durumunda Çinli fizikçilerin kendi projelerini bırakıp Avrupa ile iş birliğine yönelebileceğini belirtti.
Parçacık Hızlandırıcılar Neden Önemli?
Bu dev makineler, modern fiziğin en büyük sorularına yanıt aramak için tasarlanıyor:
-
Büyük Patlama (Big Bang): Parçacıkları ışık hızına yakın hızlarda çarpıştırarak evrenin oluştuğu ilk anlardaki koşulları laboratuvar ortamında canlandırır.
-
Maddenin Yapısı: Maddenin en temel bileşenlerini, yüksek sıcaklık ve yoğunluk altında analiz eder.
-
Karanlık Madde: Evrenin büyük kısmını oluşturan ancak henüz doğrudan gözlemlenemeyen karanlık madde ve karanlık enerji gibi gizemlere ışık tutar.
