İran’da çevrim içi ortamda başörtüsü takmadan müzik performansı sergileyen şarkıcı Parastoo Ahmadi ile ekibindeki sekiz kişiye verilen 74’er kırbaçlık ceza, temyiz mahkemesinin duruşma yapmaksızın başvuruyu reddetmesiyle kesinleşti. Yargı organları, sanatçı ve çalışma arkadaşlarına ayrıca iki yıllık mesleki yasak ile yurt dışına çıkış kısıtlaması getirdi.
Mahkeme Süreci ve Avukatların Açıklamaları
Aralık 2024 döneminde YouTube üzerinden yayınladığı konserde kolsuz kıyafet giyen 29 yaşındaki Parastoo Ahmadi’nin videosu milyonlarca kullanıcı tarafından izlendi. Kaydın yayılması üzerine harekete geçen yargı birimleri, icranın yasal ve kültürel kuralları çiğnediğini öne sürerek adli süreç başlattı. Kum kentindeki ceza mahkemesi, haziran ayı oturumunda Ahmadi ile birlikte orkestra ve yapım kadrosundaki 8 kişiyi “müstehcen ve uygunsuz materyal yayımlayarak kamu ahlakını zedelemek” gerekçesiyle mahkum etti.
Sanıkların avukatları, cuma günü üst mahkemenin itirazı duruşmasız olarak geri çevirdiğini bildirdi. Sürece dair BBC’ye konuşan müdafi avukatlardan biri mahkeme kararını şu sözlerle değerlendirdi:
Bize göre konser vermek kesinlikle bir suç teşkil etmiyordu. Mahkeme, para cezası veya daha hafif yaptırımlar seçeneği bulunmasına rağmen bu suçlamalar için verilebilecek en ağır cezalardan birini uyguladı
Yargılama usulüne işaret eden avukat beyanına şu ifadelerle devam etti:
Temyiz Mahkemesi duruşma yapma seçeneği olmasına rağmen bunu tercih etmedi ve kararı aynen onadı. Bu kararın verilmesindeki temel amacın, benzer olayların tekrarlanmasını önlemek ve gözdağı vermek olduğu anlaşılıyor
Sanat Dünyasından ve Hak Örgütlerinden Tepkiler
Hükmün duyurulması toplumda ve dijital platformlarda geniş yankı uyandırdı. Yurt dışında yaşayan şarkıcı Googoosh, sosyal ağ hesabı üzerinden karara tepki gösterdi:
Umarım bu karanlık günler sona erer, kadınlar nasıl yaşayacaklarını ve giyineceklerini seçme özgürlüğünü yeniden kazanır ve değerli vatanımızda sanatsal ifade bir kez daha yeşerir
Müzisyen Hüseyin Alizadeh tepkisini şu sözlerle aktardı:
Parastoo Ahmadi’nin yerine 70 kırbaç yemeye hazırım
Uluslararası Af Örgütü, karara yönelik kınama açıklamasında cezanın niteliğine dikkat çekti:
Kırbaç cezasının zalimane, insanlık dışı ve aşağılayıcı bir cezalandırma olduğunu ve işkence ile diğer kötü muamelelerin mutlak yasağını ihlal ettiğini
Benzer bir uygulamayla Ocak 2024’te karşılaşan Kürt kökenli aktivist Roya Heshmati de dijital ortamda örtüsüz fotoğraf paylaştığı için 74 kırbaç cezasına çarptırılmıştı. Kürt hakları kuruluşu Hengaw, Heshmati’nin Tahran Savcılığı bünyesinde zorla örtüldükten sonra bedensel cezaya tabi tutulduğu yönündeki anlatımlarını kaydetmişti.
İran’daki Kılık Kıyafet Düzenlemeleri ve Arka Plan
Şeriat kurallarını esas alan yasal çerçeve, yetişkin kadınların saçlarını örtmesini ve hatları gizleyen bol kıyafetler tercih etmesini emrediyor. 2022 senesinde 22 yaşındaki Mahsa Amini’nin ahlak polisince gözaltına alınmasının ardından yaşamını yitirmesi kitlesel protestolara neden olmuş, güvenlik müdahaleleri sonucunda yüzlerce insan hayatını kaybetmişti.
Olayların ardından kamusal alanda zorunlu örtünmeyi reddeden kadınlara karşı idari makamlar denetim, iş yeri mühürleme ve gözaltı uygulamalarını sürdürüyor. Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi Üyesi Golamali Haddad-Adel, ABD ve İsrail ile yaşanan çatışma ortamı sebebiyle idarenin “şu an için bu cepheye gerektiği kadar odaklanamadığını” belirtti. İlgili çatışma süreci, ekonomik kriz kaynaklı protestoların bastırılması ve binlerce ölümün ardından şubat sonu itibarıyla hız kazanmıştı.
