İstanbul’un Beykoz ilçesinde yaklaşık 50 yıldır ikamet eden 200 kişilik mahalleli, imar barışı müracaatında bulundukları sırada arazinin Osmanlı dönemine ait belgelere dayanan miras davasıyla başka bir aileye tescil edildiğini belirleyerek dosyayı Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı.
Torun Sokak üzerindeki 11 yapıda ikamet eden yaklaşık 50 aile, 1970’li yıllarda fabrikaların yer aldığı alanda inşa ettikleri konutların mülkiyetini kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kaldı. Bölge sakinleri uzun yıllar boyunca belediyeden mülkiyet devri beklerken, 2018 yılındaki Yapı Kayıt Belgesi başvurusu esnasında arazinin el değiştirdiğini tespit etti.
Daha önce yerel yönetim mülkiyetinde kayıtlı olan parseller için hak iddia eden mirasçılar ilk yargı sürecini 1980 yılında başlattı. 2009 senesinde tekrar mahkemeye taşınan uyuşmazlık, 2018 yılında kesin hükme bağlandı. İlgili mahkeme, Osmanlı dönemine ait arşiv kayıtlarını ve soybağı zincirini dikkate alarak taşınmazların mülkiyetini hak sahiplerinin torunlarına devretti.
Fiilî zilyetlik haklarının göz ardı edildiğini öne süren mahalle sakinleri yargı kararına tepki gösterdi. 1976 senesinden bu yana adreste bulunduğunu aktaran bir mahalle sakini tepkisini şu sözlerle aktardı:
40 senedir biz buraya ev yaparken, alırken neredelerdi de şimdi geldiler, bu yerlerin sahibi oldular?
Eşinin vefat ettiğini ve dört yetimini bu konutta yetiştirdiğini belirten diğer bir ikamet sahibi ise sığınacak başka hiçbir yerlerinin olmadığını dile getirdi. Bölge halkının bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesi’ne götürdüğü süreçte, Beykoz Belediyesi tarafından yürütülen uzlaşma görüşmelerinden henüz net bir netice alınamadı.
Osmanlı Tapularında Sorgulama ve Hak Arama Süreçleri
Tarihî belgelere dayalı mülkiyet taleplerinde tarafların izlemesi gereken resmî prosedürler kurumlar ve mevzuat çerçevesinde belirleniyor:
Arşiv Kaydı ve Harita Eşleştirmesi: Belge sahipleri, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’ne bağlı Kuyûd-ı Kadîme Arşivi ile Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı üzerinden araştırma yapabiliyor. Coğrafi tariflerle kaydedilmiş eski tapular, lisanslı harita mühendisleri ve hukukçuların teknik raporları doğrultusunda güncel kadastro paftalarıyla çakıştırılıyor.
Veraset ve Tescil İşlemleri: Hak talebinde bulunan mirasçıların noter veya sulh hukuk mahkemelerinden mirasçılık belgesi temin ederek soyağacını kanıtlaması gerekiyor. Doğrulanan kayıtların ardından kamu kurumları adına kayıtlı yerlerin iadesi gayesiyle Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde tapu iptali ve tescil davası açılıyor.
Mevcut Sakinlerin Hakları: Türk Medeni Kanunu kapsamında 20 yıllık kesintisiz kullanım belirli koşullarda hak oluştursa da kamu ya da özel mülkiyete tescilli arazilerde zamanaşımı ile kazanım hukuken zor kabul ediliyor. Bununla birlikte yapıyı kendi imkânlarıyla inşa eden yurttaşlar, muhdesat bedeli çerçevesinde bina ve ağaçların güncel tutarını tazminat olarak talep etme veya arsayı satın alma hakkına sahip bulunuyor.
