Milwaukee kenti, mahallelerdeki sosyoekonomik dezavantajları saptamak için Wisconsin Üniversitesi araştırmacılarının hazırladığı modeli devreye alarak altyapı çalışmalarının öncelikli bölgelerini belirliyor. Kent yönetimi, ABD Çevre Koruma Ajansı’nın (EPA) belirlediği 2037 yılına kadar on binlerce riskli kurşun su borusunu yenileme zorunluluğu kapsamında hareket ediyor.
Milwaukee Water Works kayıtlarına göre 2025 yılı sonu itibarıyla kamusal, özel ya da karma mülkiyete ait 55 bini aşkın konut veya ticari yapıda kurşun boru tespit edildi. İdare, 27 bin mülke ulaşan şebeke hatlarının materyal yapısını ise henüz belirleyemedi.
Teknik ve lojistik koşullar tüm şebekenin aynı anda yenilenmesine izin vermezken, kurşuna maruz kalma riski bölgeler arasında farklılık gösteriyor. Yetkililerin öncelik sıralaması ihtiyacına, Wisconsin-Madison Üniversitesi araştırmacılarının mahalle düzeyindeki yoksunluk ile sağlık ilişkisini ölçmek amacıyla kurduğu analitik model yanıt veriyor.
Kentin bina servis hatlarında kurşun kullanılmasını zorunlu tuttuğu 1872 yılına uzanan altyapı sorunu, söz konusu kuralın 1962’de kaldırılmasına rağmen eski binalarda sürdü. Kurşun borusu kesinleşen yapılar çoğunlukla şehir merkezini çevreleyen eski yerleşimlerde toplanırken, malzemesi bilinmeyen hatlar merkezin dışındaki alanlara yayılıyor. Şehir merkezindeki kurşunsuz münferit hatlar ise geçmiş kentsel yenileme projelerinde belediye tarafından değiştirilen bölümlerden oluşuyor.
Kapsamlı yenilemenin başladığı 2017 yılından bu yana yaklaşık 15 bin hattın yenilendiğini bildiren Milwaukee Water Works Müdürü Patrick Pauly, İki Partili Altyapı Yasası kapsamındaki federal kaynakla yıllık ortalama 1.000 olan değişim kapasitesini 5 bine çıkardıklarını açıkladı. Kapasite artışının ardından 2024 yılında ücretsiz değişim sağlayan ve eşitlik ilkesini temel alan önceliklendirme programı başlatıldı.
Kurşun servis hattı değişim programını genişletmemiz gerekiyordu ve bu adımı atarken daha doğru bir tabir bulmak gerekirse, bilimsel ve kurumsal olarak savunulabilir bir yöntem geliştirmek zorundaydık.
Geliştirilen model kapsamında mülk puanları; yüzde 70 oranında Wisconsin-Madison Üniversitesi araştırmacılarının hazırladığı Bölgesel Yoksunluk Endeksi (ADI), yüzde 25 oranında kurşun zehirlenmesi testi pozitif çıkan çocukların payı ve yüzde 5 oranında kurşun servis hattı yoğunluğu üzerinden hesaplanıyor. Pauly, söz konusu mülk puanlarının iki yılda bir güncellendiğini ifade etti.
Puanlamadaki ağırlık dağılımı, sosyoekonomik güçlüklerin kurşun riskini artırmasına dayanıyor. Montclair Eyalet Üniversitesi’nin New Jersey genelindeki araştırması, ekonomik sıkıntılar ve ırksal eşitsizliklerle karşılaşan toplulukların daha eski konut stoku ve sanayi alanlarına yakınlık nedeniyle daha yüksek risk altında olduğunu gösteriyor. Altyapı idaresinin yararlandığı ADI modeli ise doğrudan su şebekesi amacıyla üretilmedi.
ABD Nüfus Sayım Bürosu bünyesindeki Amerikan Toplum Araştırması’nın 17 göstergesini temel alan ADI; gelir, eğitim, konut ve istihdam verileriyle mahalle düzeyindeki dezavantajları saptıyor. Endeks puanlaması, birkaç yüz ila birkaç bin kişinin yaşadığı sayım blok grupları üzerinden ulusal düzeyde 1 ila 100 yüzdelik dilimle veya eyalet ölçeğinde 1 ila 10 desil puanıyla yapılıyor.
Wisconsin-Madison Üniversitesi Geriatri ve Gerontoloji Profesörü ve Sağlık Eşitsizlikleri Araştırma Merkezi Kurucu Direktörü Dr. Amy Kind, kariyerini sosyal ve ekonomik koşulların sağlığa etkisini sayısallaştırmaya odakladı. Boston’daki uzmanlık döneminde hastaların temel ihtiyaçlardan yoksun ortamlara dönüşünü gözlemleyen Kind liderliğindeki ekip, 1980’lerden beri kullanılan benzer göstergeleri 2014 yılında modern nüfus verileriyle güncelleyerek sayım bloğu seviyesine indirdi.
Herhangi bir gösterge gibi bu da tek başına nihai riski tetikleyen doğrudan unsur olmayabilir. Ancak ne olursa olsun, ilgili bölgede riski artıran bir durum yaşandığının son derece kuvvetli bir işaretçisidir.
Bu metriği ilk kurguladığımızda, öncelikli olarak sağlık kuruluşları ile tıp araştırmacıları tarafından benimseneceğini düşünmüştük.
Kind ve ekibi, sağlık alanı için tasarlanan endeks verilerini saha çalışmalarında rehber edinmek isteyen çok sayıda sivil toplum kuruluşu ile yerel yönetim biriminden başvuru aldı.
Bu haber, Milwaukee Neighborhood News Service tarafından hazırlanmış ve ilk olarak Milwaukee Neighborhood News Service sitesinde yayımlanmıştır. Metin, CC BY 4.0 lisansı kapsamında Türkçeye çevrilmiştir.

