İskoçya’nın sakin balıkçı köyü Crail, 1950’li yıllarda Britanya’nın Sovyet tehdidine karşı yetiştirdiği binlerce gizli dilbilimci ve ajanın eğitim merkezi olarak tarihe geçti.
“Dilbilimci” Ordusu Sahaya İndi
1950’lerin ortasında, nükleer savaş korkusunun zirve yaptığı bir dönemde, Fife bölgesindeki Crail köyü alışılmadık misafirleri ağırlamaya başladı. Eski bir deniz hava üssü olan RNAS Crail, Ortak Hizmetler Dilbilim Okulu (JSSL) adıyla yeniden yapılandırıldı. Amaç; Sovyetler Birliği’nin askeri telsiz konuşmalarını dinleyebilecek, istihbarat raporlarını tercüme edebilecek ve “Kızıl Tehlike”ye karşı kulak kabartacak binlerce genç yetiştirmekti.
6 Bin Mezun Arasında Dünya Yıldızları Var
1956-1960 yılları arasında faaliyet gösteren okul, yaklaşık 6 bin mezun verdi. Bu mezunlar sadece askeri alanda değil, dünya kültür ve sanat tarihinde de derin izler bıraktı. Crail’in soğuk kışlalarında Rusça kelime ezberleyen “zeki çocuklar” arasında şu isimler dikkat çekiyor:
-
Alan Bennett: Dünyaca ünlü oyun yazarı ve yazar.
-
Dennis Potter: Kült televizyon dizilerinin senaristi.
-
Michael Frayn: Ünlü oyun yazarı ve romancı.
-
Eddie George: Eski İngiltere Merkez Bankası Başkanı.
Eksantrik Eğitmenler ve “Samovar” Dergisi
Eğitim, Sovyetler Birliği’nden kaçmış olan aristokratlar, eski askerler ve Beyaz Rus göçmenleri tarafından veriliyordu. Öğrencilerin “Kalp Kırıklığı Oteli” (Heartbreak Hotel) adını taktığı kışlalarda, disiplin hat safhadaydı. Başarısız olanlar daha zorlu askeri görevlere sürgün ediliyordu. Ancak bu zorluğa rağmen öğrenciler kendi kültürlerini de yarattılar; Samovar adında yarı İngilizce yarı Rusça bir okul dergisi çıkardılar ve Rus klasiklerini sahnelediler.
Casusluk ve İhanet İddiaları
Okulun her ne kadar Sovyetler tarafından sızılmaya çalışıldığı bilinse de, o dönemde bir kanıt bulunamamıştı. Ancak yıllar sonra, 1980’de Sovyetler’e bilgi sızdırdığı için hüküm giyen RAF görevlisi Geoffrey Prime‘ın da bu okuldan mezun olduğu ortaya çıktı. Bu durum, JSSL’nin Soğuk Savaş tarihindeki yerini daha da gizemli hale getirdi.
Bugün: Sessiz Bir Müze ve Bir Kitap
1960 yılında zorunlu askerliğin kalkmasıyla okul kapılarını kapattı. Bugün Crail’de o günleri anlatan küçük bir müze bulunuyor. Okulun hikayesi, Maggie Ritchie’nin White Raven (Beyaz Kuzgun) adlı casusluk romanına da ilham kaynağı oldu. Mezunların çoğu, kazandıkları Rusça yetkinliğiyle Oxford ve Cambridge gibi üniversitelerde profesör olarak akademik dünyaya yön verdi.
Not: Crail’deki eski askeri üs, günümüzde koruma altındaki tarihi anıt statüsünde bulunuyor.
