Ölüm Vadisi Ulusal Parkı’ndaki Racetrack Playa bölgesinde bulunan ve yıllarca “kendi kendine hareket eden” gizemli kayalar olarak bilinen fenomen, bilimsel gözlemler ve GPS verileriyle teknik bir açıklamaya kavuştu. Bilim insanları, devasa kayaların arkalarında iz bırakarak nasıl yer değiştirdiğini eşzamanlı gerçekleşen nadir meteorolojik olaylara dayandırdı.
Hareket Mekanizması: Adım Adım Fiziksel Süreç
Araştırmalar, bu doğa olayının gerçekleşmesi için hassas bir dengenin gerektiğini ortaya koydu. Süreç şu aşamalardan oluşuyor:
-
Zemin Hazırlığı: Racetrack Playa’nın düz ve killi yüzeyi, yağış sonrası milimetrik incelikte bir su tabakasıyla kaplanarak kayganlaşır.
-
Buzlanma: Gece sıcaklık düştüğünde, suyun yüzeyinde “pencere camı” kadar ince, ancak geniş buz tabakaları donar.
-
Kırılma ve İtme: Sabah güneşiyle ısınan buz tabakası büyük paneller halinde kırılır. Yaklaşık 3-5 m/s hızındaki hafif bir rüzgar, su üzerinde yüzen bu devasa buz panellerini harekete geçirir.
-
Düşük Sürtünme ve Kayma: Buz panellerinin kayalara uyguladığı sürekli basınç, ıslak kilin sağladığı düşük sürtünme katsayısı ile birleşince yüzlerce kilogramlık kayalar zemin üzerinde kaymaya başlar.
Teknik Veriler ve Hareketin Doğası
Saha çalışmalarından elde edilen GPS verileri, bu yavaş ama kararlı hareketin boyutlarını gözler önüne seriyor:
-
Ortalama Hız: Kayalar dakikada 3 ile 5 metre arasında ilerliyor.
-
Maksimum Mesafe: Bazı kayaların tek bir döngüde 200 metreden fazla yol kat ettiği saptandı.
-
İzlerin Şekli: Kayaların taban yapısı, bıraktıkları izin formunu belirliyor. Pürüzlü tabanlı kayalar düz hatlar oluştururken, düz tabanlı kayalar rüzgar yönüne göre kavisli yollar çiziyor.
Hassas Denge: Hareketin gerçekleşmesi için suyun, buzun kayayı tamamen örtmeyeceği kadar sığ; ancak buz panellerinin yüzebileceği kadar derin olması şarttır. Bu dengenin nadir oluşması nedeniyle, olay her yıl gözlemlenememektedir.
