ABD ve Finlandiya’dan araştırmacıların 2 bin 800’ü aşkın MR taraması üzerinden yürüttüğü çalışmada, sosyoekonomik düzeyi düşük bölgelerde ikamet eden kişilerin beyin yapılarının akranlarına kıyasla yaklaşık 3 yıl daha yaşlı göründüğü ve toplam beyin hacimlerinin 6 ila 7 mililitre daha az olduğu belirlendi.
Wisconsin Üniversitesi Tıp ve Halk Sağlığı Fakültesi Radyoloji Bölümü Doçenti Dr. John-Paul J. Yu ile meslektaşları tarafından hazırlanan ve Radiology dergisinde yayımlanan çalışma, çevre koşulları ile beyin sağlığı arasındaki bağlantıları rutin sağlık verileri üzerinden inceledi. İnceleme, 2024 yılının ilk yarısında Wisconsin Üniversitesi merkezlerinde standart tıbbi gerekçelerle çekilen ve belirgin hastalık taşımayan 18 ila 96 yaş aralığındaki 2 bin 826 yetişkinin kayıtlarına dayandırıldı. Katılımcı grubun bin 732’sini kadınlar oluşturdu.
yaşam koşullarının beyni etkileyebileceğinin uzun süredir düşünüldüğünü, ancak bu ilişkinin rutin sağlık hizmetlerinden yararlanan geniş hasta gruplarında yeterince incelenmediğini belirtti.
Beyin Yaşı ve Hacim Farklılıkları
Adres verileri doğrultusunda gelir, eğitim, konut ve istihdam gibi 17 ölçütü barındıran Bölgesel Yoksulluk Endeksi kullanılarak katılımcıların yerleşim alanları sınıflandırıldı. En dezavantajlı yüzde 20’lik grupta bulunan katılımcıların beyin MR verileri, yapay zeka tabanlı beyin yaşı farkı modeliyle değerlendirildi.
Analizler sonucunda, sosyoekonomik zorlukların yüksek olduğu mahallelerde ikamet edenlerin beyin görüntülerinin gerçek yaşlarına göre ulusal ölçekte 2,7 yıl, eyalet ölçeğinde ise yaklaşık 3 yıl daha yaşlı durduğu saptandı. Kafa büyüklüğü, cinsiyet ve kronolojik yaş düzeltmelerinin ardından, bu gruptaki kişilerin toplam beyin hacminin diğer katılımcılardan 6 ila 7 mililitre daha düşük olduğu ölçüldü.
Çalışmada küçük damar hasarlarına işaret eden beyaz madde hiperintensiteleri de mercek altına alındı. Yoksul bölgelerden gelen hastalarda bu parlak alanların daha yaygın olduğu, planlama ve öz denetim mekanizmalarını yöneten beyin bölümlerindeki hacim düşüşünün damar hasarı izleriyle paralellik gösterdiği kaydedildi.
beyindeki bu değişikliklerin yüksek tansiyon, uyku bozuklukları ve uzun süreli stres gibi faktörlerle ilişkili olabileceğini belirtti. Bu tür etkenler, beyni besleyen küçük kan damarlarını etkileyerek zaman içinde MR görüntülerinde görülebilen değişikliklere yol açabiliyor.
Araştırmanın Sınırları ve Uzun Vadeli İhtiyaçlar
MR görüntülerinin tek bir zaman kesitinde alınmış olması nedeniyle mahalle şartları ile hücresel değişimler arasında doğrudan bir neden-sonuç bağı kanıtlanamadı. Katılımcıların sigara, beslenme ve fiziksel aktivite gibi kişisel yaşam tarzı verilerinin eksikliği ile en alt gruptaki hasta sayısının sınırlı kalması bulguların genellenmesini kısıtlıyor.
Araştırma ekibi, çevresel şartlardaki değişimlerin beyin dokusuna ve damar sağlığına etkisini tam olarak belirleyebilmek için hastaların uzun yıllar boyunca periyodik olarak izlendiği yeni çalışmalara ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor.
