Çin’in teknoloji üssü Shenzhen’de uygulanan bu radikal yöntem, kamuya açık alanlarda sigara yasağını delmeye çalışanlara karşı “teknolojik bir utandırma” operasyonu olarak dünya gündemine oturdu. Özellikle kentin mücevher ticaret merkezi olan Shuibei bölgesindeki AVM’lerde başlatılan bu uygulama, mahremiyet ve kamu sağlığı arasındaki ince çizgide büyük bir tartışma başlattı.
Ocak 2026 itibarıyla uygulamanın detayları ve arkasındaki gerçekler şu şekildedir:
Utandırma Teknolojisi Nasıl Çalışıyor?
Uygulamanın temelinde elektrokromik (akıllı) cam teknolojisi yatıyor. Normal şartlarda bu camlar elektrik akımıyla opak (buzlu) tutuluyor. Ancak kabin içindeki hassas sensörler sigara dumanını algıladığı anda:
-
Güç Kesiliyor: Sisteme giden elektrik milisaniyeler içinde kesiliyor ve cam anında tamamen şeffaf hale geliyor.
-
Alarm Devreye Giriyor: Şeffaflaşma ile eş zamanlı olarak kabin dışından duyulan yüksek sesli bir alarm çalmaya başlıyor.
-
Görsel Teşhir: Sigara içen kişi, kabin dışındaki herkes tarafından görülebilir hale gelerek “toplumsal bir utanç” (social death) anı yaşıyor.
“İnternet Ünlüsü Olma” Uyarısı
AVM yönetimi, tuvalet girişlerine astığı uyarı tabelalarında mizahi ama sert bir dil kullanıyor. Tabelalarda yer alan “İnternette ünlü olmak istemiyorsanız içmeyin” ifadesi, Çin’de oldukça yaygın olan “ifşa” kültürüne gönderme yaparak caydırıcılığı artırmayı hedefliyor.
Uygulamanın Bilinen ve Tartışılan Yanları
-
Yasal Boşluk: Çinli hukukçular, bu yöntemin doğrudan bir yasayı çiğnemediğini ancak kişisel mahremiyet haklarının sınırlarını zorladığını belirtiyor. Eğer sistem hata yaparsa (örneğin buharı duman sanırsa), işletme ağır tazminatlarla karşı karşıya kalabilir.
-
Hata Payına Karşı Önlem: İşletmeciler, parfüm veya buhar gibi etkenlerin sistemi tetiklememesi için sensörleri kalibre ettiklerini ve kabinlerin yanına bir “sıfırlama düğmesi” eklediklerini ifade ediyor.
-
Sonuçlar: Pilot bölge olan Shuibei’deki AVM’lerde, Ağustos 2025’ten bu yana sigara içilme oranının %80’den fazla düştüğü rapor ediliyor.
Çin’deki Diğer “Tuvalet Gariplikleri”
Bu uygulama Çin’in teknolojiyle harmanlanmış ilginç tuvalet çözümlerinin sadece son halkasıdır:
-
Yüz Tanıma ile Tuvalet Kağıdı: Pekin’de kağıt israfını önlemek için yüzünüzü taratmadan kağıt alamadığınız sistemler mevcut.
-
Süre Sınırı: Bazı istasyonlarda 15 dakikayı geçen kullanıcılara dışarıdan uyarı gönderen dijital sayaçlı kabinler bulunuyor.
