Ukrayna’nın Poltava bölgesinde yaşayan 21 yaşındaki Andriy Puya, kağıt üzerinde ülkenin en güçlü iş insanlarından biri olarak görünüyor. Ancak bu devasa servetin arkasında, milyarderlerin ve siyasetçilerin vergi denetimlerinden kaçmak için kullandığı yasa dışı bir “şirket aklama” sistemi yatıyor.
“Zenginlerin Kurtarıcısı” Bir Köylü Genç
Ukrayna basınında infial yaratan araştırmaya göre, küçük bir kasabada yaşayan Andriy Puya, birkaç bin Grivna (yaklaşık 50-100 dolar) karşılığında dev holdinglerin ve suç dosyası kabarık şirketlerin mülkiyetini üzerine alıyor. “Hayalet direktör” olarak adlandırılan bu sistemde, asıl patronlar tüm yasal sorumluluktan sıyrılırken, devletin karşısındaki tek muhatap hiçbir varlığı olmayan bu genç oluyor.
Müşteri Portföyünde Milletvekilleri ve Milyarderler Var
Puya’nın üzerine şirket devreden isimler, Ukrayna’nın en etkili figürlerinden oluşuyor:
-
Robert Horvat: Mevcut milletvekili.
-
Petro Ustenko: Eski milletvekili.
-
Gerega Ailesi: Ülkenin en zengin milyarder ailelerinden biri.
Sistem Nasıl İşliyor? (3 Bin Dolara Temizlik)
Şirketini kapatmak isteyen ancak yasal denetimlerden veya devasa vergi borçlarından korkan patronlar, yeraltı hukuk piyasasına başvuruyor. İşlem şu adımlarla yürüyor:
-
Ücret: Patronlar aracı kurumlara 1.500 – 3.000 dolar arası bir ücret ödüyor.
-
Devir: Şirketin adresi değiştiriliyor ve mülkiyet Andriy Puya’nın üzerine geçiriliyor.
-
Buharlaşma: Şirket evrakları ortadan kayboluyor. Vergi dairesi veya polis baskın yaptığında, lüks ofisler yerine Poltava’da bir köy evinde yaşayan, üzerine kayıtlı 14 dava olan bir genci buluyor.
Onlarca Davası Var Ama Hukuk Çaresiz
Andriy Puya’nın üzerine kayıtlı hali hazırda 14 idari dava ve 6 icra takibi bulunuyor. Şirketler vergi ödemediğinde veya beyanname vermediğinde cezalar Puya’ya kesiliyor. Ancak gencin ödeme gücü olmadığı için cezalar tahsil edilemiyor ve asıl suçlular milyonlarca dolarlık borçlarını devletin üzerine yıkarak yeni şirketlerle yollarına devam ediyor.
Analiz: Bu skandal, Ukrayna’daki yolsuzlukla mücadele birimlerinin (NABU) hedefinde. Savaş halindeki ülkede bu tür “gri yöntemlerin” bütçeye verdiği zararın milyarlarca Grivna olduğu tahmin ediliyor.
