Arkeologlar ve dilbilimciler için “Kutsal Kase” sayılan ve binlerce yıldır sessizliğini koruyan 5 antik yazı sistemi, modern bilimin ve yapay zekanın tüm imkanlarına rağmen hala çözülemiyor. DW’de yer alan habere göre, Köln Üniversitesi’nden dilbilimci Svenja Bonmann, bu yazıların neden hala birer “sessiz tanık” olduğunu ve bilim dünyasını zorlayan detayları açıkladı.
İşte insanlığın geçmişine dair büyük sırlar barındıran ancak okunamayan o 5 gizemli dil:
1. Linear A ve Girit Hiyeroglifleri (Minos)
-
Gizemi: Minos uygarlığından kalan bu yazılar, Yunancanın atası sayılan ve çözülmüş olan “Linear B”nin aksine tamamen farklı bir dile ait.
-
Durumu: Dilbilimciler harfleri tanısa da, bu sembollerin oluşturduğu kelimelerin anlamı hala bilinmiyor.
2. Phaistos Diski (Girit’in Teknoloji Harikası)
-
Gizemi: Girit’te bulunan bu kil disk, üzerine spiral şeklinde damgalanmış semboller içeriyor. Bu “baskı” tekniği, onu döneminin çok ötesinde, benzersiz bir obje yapıyor.
-
Durumu: Elimizde karşılaştırma yapılabilecek ikinci bir örneği olmadığı için şifresi kırılamıyor.
3. Rongo Rongo (Paskalya Adası)
-
Gizemi: Dünyanın en izole bölgelerinden Paskalya Adası’nda, tahta tabletler üzerine kazınmış kuş ve insan figürleri.
-
Durumu: Tabletlerin çoğu hasarlı ve elde çok az örnek var. Bu durum, sistematik bir çözümü imkansız kılıyor.
4. İndus Vadisi Yazısı (Harappan)
-
Gizemi: Pakistan ve Hindistan bölgesinde bulunan binlerce mühür üzerindeki bu yazılar.
-
Durumu: Metinler o kadar kısa (genellikle 4-5 sembol) ki, bilim insanları bunun gerçek bir “yazı dili” mi yoksa sadece aile armaları gibi “sembolik bir sistem” mi olduğu konusunda bile anlaşamıyor.
Neden Hâlâ Çözemiyoruz?
Dilbilimcilerin bu dilleri çözememesinin önündeki iki büyük engel şunlar:
-
“Rosetta Taşı” Yok: Mısır hiyeroglifleri, aynı metnin hem Yunanca hem de hiyeroglifle yazıldığı “Rosetta Taşı” sayesinde çözülmüştü. Bu gizemli dillerin hiçbirinde, bilinen bir dille yazılmış karşılığı (iki dilli yazıt) bulunmuyor.
-
Akrabası Yok: Etrüskçe gibi bazı diller okunabiliyor ancak ait olduğu dil ailesi yok olduğu veya bilinmediği için kelimelerin ne anlama geldiği tam olarak anlaşılamıyor.
Yapay Zeka (AI) Çözebilir mi?
Uzmanlara göre cevap şimdilik “Hayır”.
-
Neden: Yapay zeka modelleri öğrenmek için “Büyük Veri”ye (Big Data) ihtiyaç duyar. Ancak antik yazıların çoğu çok kısıtlı ve az sayıda örnekle günümüze ulaştığı için AI’nın bu şifreleri kırması (şimdilik) düşük bir ihtimal olarak görülüyor.
